Quem tem medo dos santos da casa (2025)

In haar debuutroman Quem tem medo dos santos da casa (Dom Quixote, 2025) vertelt Sara Duarte Brandão (Porto, 1997) het verhaal van Maria Teresa, een vrouw die opgroeit in een klein vissersdorpje, gevangen tussen de strenge regels van haar conservatieve katholieke familie en haar verlangen naar vrijheid, die ze vindt in boeken en in een geheime liefde. Na een verstikkend huwelijk dat door haar ouders was gearrangeerd besluit ze de regels en tradities aan haar laars te lappen en haar lot in eigen handen te nemen. Aan het eind van haar leven woont ze alleen in een donker huis en brengt ze haar dagen door met het weven van tapijten. Door haar dorpsgenoten wordt ze verafschuwd en beschouwd als een heks die een gevaar is voor kinderen. Maar er is één kind dat niet bang is, Joana. Met haar kan Maria Teresa haar liefde voor boeken delen.

Deze coming-of-age-roman, geïnspireerd op het verhaal van de heiligenbeelden van beeldhouwer Altino Maia, die uit de kerk van São Pedro da Afurada werden verwijderd omdat ze niet werden geaccepteerd door de parochianen, bestaat uit een patchwork van korte poëtische, soms beklemmende fragmenten die een beeld schetsen van een kleine gemeenschap waarin weinig ruimte is voor wie zich buiten de gebaande paden waagt.

Synopsis

Maria Teresa is een meisje dat opgroeit in een streng katholiek gezin. Ze is enig kind en woont samen met haar ouders en grootouders; vooral haar moeder en grootmoeder zitten dicht op haar huid en willen haar klaarstomen voor een toekomst als keurige huisvrouw en echtgenote. Maar Maria Teresa snakt naar vrijheid en zoekt haar toevlucht in boeken, net als haar grootvader, met wie ze een sterke band heeft.

Hoewel ze verliefd is op Adílio, een jonge visser, wordt ze door haar ouders in een gearrangeerd huwelijk gemanoeuvreerd, waarin ze doodongelukkig wordt. Ze krijgt een dochter, Inês, maar verlaat uiteindelijk man en kind op zoek naar haar eigen geluk. Na haar scheiding belandt ze in een klooster, waar ze na enkele jaren vertrekt om in haar eigen huisje aan de overkant van de rivier te gaan wonen, omringd door haar boeken.

Tijdens haar jeugd bouwt ze een vriendschap op met de dorpspastoor, Padre Belmiro, die ruimdenkender is dan veel van zijn parochianen. Na de verwoesting van zijn kerk gebruikt hij een oude danszaal als tijdelijke gebedsruimte, tot groot ongenoegen van de dorpsbewoners. Als hij vervolgens een verlaten fabriekshal laat ombouwen tot nieuwe kerk en moderne heiligenbeelden laat maken door een kunstenaar die gespecialiseerd is in houtsculpturen, is spot en hoon zijn deel. De heiligenbeelden worden door de kerkgangers in de rivier gegooid en uiteindelijk door Maria Teresa gered en liefdevol opgenomen in haar huis.

Quem tem medo dos santos da casa is een bildungsroman die zich afspeelt tegen de achtergrond van een waargebeurd verhaal (de verguisde heiligenbeelden van Afurada) en waarin verschillende thema’s de revue passeren: uitsluiting en afwijzing, het verlangen naar vrijheid en zelfbeschikking, vrouwenemancipatie, moederschap en eenzaamheid.

Het boek bestaat uit een groot aantal niet-chronologisch geordende korte fragmenten van soms slechts drie regels, in een bijzonder poëtische stijl (Sara Duarte Brandão schrijft vooral gedichten en verhalen, dit is haar eerste roman). Als lezer schiet je voortdurend heen en weer tussen de vroege jeugd van Maria Teresa en haar latere leven; naarmate het leesproces vordert, vallen de puzzelstukjes op hun plaats en ontstaat een helder beeld van de gebeurtenissen en de ontwikkeling die de hoofdpersoon doormaakt.

De naam Maria Teresa is niet toevallig gekozen, maar een ‘eerbetoon’ aan de befaamde dichteres Maria Teresa Horta, van wie Sara Duarte Brandão groot fan is.

De auteur

Sara Duarte Brandão werd in 1997 geboren in Porto. Ze heeft een bachelor in Communicatie, een master in de Literatuur-, Cultuur- en Interdisciplinaire Kunstwetenschappen en promoveerde in de Onderwijskunde. Haar roman Quem Tem Medo dos Santos da Casa werd bekroond met de literatuurprijs van de stad Almada (2023) en zelf werd ze door webwinkel Wook (onderdeel van het uitgeversconcern Porto Editora) uitgeroepen tot meest veelbelovende auteur van het jaar 2025 vanwege “de eigenzinnige wijze waarop ze taal herinterpreteert en een nieuwe betekenis geeft, hetgeen getuigt van een ongewoon literair talent”, aldus de jury. Ze neemt deel aan projecten die verschillende artistieke disciplines combineren, zoals theater, beeldende kunst en literatuur, en is medeoprichtster van uitgeverij TruzTruz.

De proloog van dit boek, een gedicht, vindt u hier.